Bieszczad

Ukazujący się Ustrzykach Dolnych rocznik poświęcony terenowi Bieszczadów. Pismo wydaje Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział Bieszczadzki i sporą cześć tego periodyku zajmują artykuły dotyczące lokalnej architektury wiejskiej i sakralnej - katolickiej oraz prawosławnej - a także szeroko rozumianych przejawów kultury materialnej, np. obszerne teksty na temat historii wąskotorowych kolejek w Bieszczadach wraz z próbą odtworzenia przebiegu ich tras. Publikowane w BIESZCZADZIE materiały podkreślają wielonarodowy i wielokulturowy charakter tego regionu oraz jego interesującą i skomplikowaną historię. W piśmie można zapoznać się z ciekawymi wspomnieniami opisującymi Ustrzyki Dolne sprzed pierwszej i drugiej wojny światowej (Wspominki ustrzyckie Marii Dziurzyńskiej), znajdziemy też na stronach BIESZCZADU sporo archiwalnych i współczesnych fotografii (także kolorowych, drukowanych na specjalnych wklejkach). Pismo redagują: Andrzej Szczerbicki, Maciej Augustyn, Bogdan Augustyn, Mieczysław Darocha i Tadeusz Szewczyk, i właśnie te osoby w głównej mierze są autorami zamieszczanych w BIESZCZADZIE artykułów.

Bieszczadzki Oddział TOnZ powstał 20 grudnia 1985 r. z inicjatywy ludzi, którym nie był obojętny los opuszczonej grecko-katolickiej cerkwi w Bystrem. Członkami założycielami byli między innymi: Zdzisław Kwasek, Jacek Kanik i Andrzej Stachyrak. Objęty opieką zabytek nie podzielił losu wielu innych drewnianych świątyń w Bieszczadach, a członkowie Oddziału opiekują się nim do dzisiaj.

Opuszczone bieszczadzkie cmentarze wymagają systematycznych zabiegów porządkujących. W akcji odkrzaczania niezastąpiona jest maczeta.

Oddział zajmował się też nielicznymi dzisiaj zabytkami kultury żydowskiej. W roku 1988 przeprowadzono prace porządkowe na cmentarzu żydowskim w Lutowiskach. Wycięto zagrażające macewom krzewy i gałęzie drzew, z nagrobków usunięto mchy i porosty. Wykonano dokumentacje fotograficzną.

W 1989 r. podczas prac ziemnych przy rozbudowie drukarni w Ustrzykach Dolnych natrafiono na macewy z pobliskiego kirkutu. Podczas II wojny światowej w budynku drukarni mieściło się gestapo. Dzięki zabiegom członków TOnZ stelle zostały przewiezione i ustawione na cmentarzu. Akcje takie powtarzane były jeszcze dwukrotnie, gdyż nagrobki odkrywano jeszcze w innych miejscach miasta.

W lipcu 1993 r. w otoczeniu bystrzańskiej cerkwi odbył się zorganizowany przez nasz Oddział Festiwal Kultury Karpackiej. Impreza ta zgromadziła wielu artystów, entuzjastów i miłośników karpackiej kultury. W festiwalu wzięły udział zespoły z Polski, Rumunii, Słowacji, Ukrainy i Węgier. Występy trwały do późnych godzin wieczornych.

W październiku 1993 r. za środki finansowe przekazane przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krośnie przeprowadzono niezbędny dla bezpieczeństwa obiektu remont poszycia dachowego. W roku następnym dzięki zabiegom Oddziału udało się pozyskać większe fundusze, ale i te wystarczyły tylko na kapitalny remont prezbiterium. Nawa i babiniec czekają na "lepsze czasy".

Elementy niektórych zdewastowanych przydrożnych krzyży we wsiach Bystre, Lipie, Michniowiec rozrzucone były nawet na przestrzeni kilkudziesięciu metrów. Odkopane z ziemi, oczyszczone, ważące nawet ponad sto kilogramów kamienie ustawiono zgodnie z ich stanem pierwotnym. Zważywszy, że wszystkie prace wykonano ręcznie, był to wysiłek niemały. Po zakończeniu prac, zgodnie z miejscową tradycją, wszystkie elementy kamienne pobielono wapnem, a żeliwne krzyże zakonserwowano i pomalowano.

Lato 1994 roku było wyjątkowo upalne. Niski stan wody w Zalewie Solińskim spowodował odsłonięcie jednego z zatopionych krzyży przydrożnych we wsi Chrewt. Postanowiliśmy ważący ok. 150 kg blok przetransportować powyżej linii brzegowej. Pracę tę wykonało czterech ludzi gołymi rękami. Postument przetoczono ok. 35 m po zboczu o kącie nachylenia od 20° do 40°.

Po oficjalnej części zebrania członków oddziału, które niekiedy odbywają się w bystrzańskiej cerkwi jest też czas na rozmowy mniej oficjalne przy ognisku i kiełbasce.

W roku 1997 Oddział wraz z "Gazetą Bieszczadzką" był organizatorem I Międzynarodowego Konkursu Fotograficznego "Nasze Bieszczady". Na konkurs przysłano wiele prac z Polski, Słowacji i Ukrainy. Tematyka wielu z nich nawiązywała do bieszczadzkich zabytków. Na zdjęciu laureaci konkursu z Polski i Ukrainy.

Jesienią 1999 r. Bieszczady odwiedził wiceprezes Zarządu Głównego TOnZ p. Witold Straus. Na zebraniu z zarządem oddziału omówiono najistotniejsze problemy Towarzystwa i sprawy związane z koniecznością dalszego remontu cerkwi w Bystrem. Zebranie zakończyliśmy tradycyjnie...

Zimą 1999/2000 wichura zerwała duży fragment poszycia kopuły nad babińcem cerkwi w Bystrem. Latem przeprowadzono interwencyjny remont zabezpieczając obiekt przed opadami i wykonano ogrodzenie.